W poniższej pracy pragniemy zwrócić uwagę na charakterystykę uczniów wybranych do badania PISA w 2018. Chcemy sprawdzić w ten sposób, czy wybrani do egzaminu nastolatkowie dobrze reprezentują cały przekrój polskiego społeczeństwa. Swoje fakty i wnioski dotyczące tego tematu oparliśmy na odpowiedziach do kwestionariusza dla uczestnika PISA oraz drugiej ramki zawierającej odpowiedzi szkół biorących udział w badaniu, która dostarczyła nam informacji nt. liczby ludności w miejscowościach, w których mieści się szkoła. Przeanalizowaliśmy ile osób badanych ze szkół z danej grupy posiada określoną liczbę dóbr danego rodzaju. Dobrami, które wzięliśmy pod lupę są telewizory, samochody, pokoje z dostępem do wanny/prysznica, telefony z dostępem do Internetu, komputery, tablety, czytniki e-booków i instrumenty muzyczne. Poniżej znajduje się 5 wykresów. Każdy z nich prezentuje te same dane, tylko dla innych wielkości miejscowości pod względem liczby ludności. Na osi X wyróżniamy 4 pozycje - każda z nich reprezentuje ilość danego dobra - ankietowani mieli do wyboru 4 odpowiedzi na pytanie “Ile z tych rzeczy jest w twoim domu?”. Oś Y natomiast pokazuje jak dużo ankietowanych udzieliło danej odpowiedzi. Za pomocą rozwijanej listy możemy wybierać różne interesujące nas dobra.
Dane do powyższych wykresów zostały wzięte ze strony https://www.oecd.org/pisa/data/2018database.
Na wykresach możemy zauważyć, że dobrostan badanych jest na wysokim poziomie. Jeżeli chodzi o telewizory, to marginalna część wszystkich - tylko ok. 0.003% badanych nie ma telewizora w domu. Tymczasem jeżeli chodzi o telewizory w polskich gospodarstwach domowych na wsiach w 2018, to według ogólnodostępnych danych (https://www.domiporta.pl/informacje/a/polska-wies-jest-jakby-luksusowa-wyprzedza-miasto-nie-tylko-pod-wzgledem-metrazu-na-glowe-3532) gospodarstw nieposiadających telewizora jest nieco ponad 20%. Ponadto, w badaniu stosunkowo dużo osób ma w domu więcej niż jeden odbiornik, w szczególności więcej jest takich osób, którzy mają ich dwa niż tych, którzy mają jeden. Biorąc pod uwagę ogólność społeczeństwa na wsiach (a także same rodziny z piętnastolatkami jako domownikami) statystyka ta się nie powtarza. Dużo osób ma także dużą liczbę telewizorów. Nasuwa się zatem przypuszczenie, czy nie występuje nadreprezentacja w testach osób z zamożnych rodzin i w ten sposób badanie może nie być dokładne jeśli chodzi o “przeciętne” umiejętności nastolatków. Potwierdza ono się gdy przejdziemy do kolejnych kategorii. Dla przykładu blisko 3/4 rodzin respondentów posiada co najmniej 2 samochody. Z innymi dobrami jest bardzo podobnie. Ponadto w pozostałych grupach dla szkół jest to zachowane. Istotnie, biorąc pod uwagę telewizory mimo, że wraz ze wzrostem liczności ludności maleje ich liczba w domu, to nadal zdecydowanie przeważają posiadacze kilku sztuk. Z samochodami różnice między wykresami są większe, ale wysoce prawdopodobne jest to, iż nie ma to związku z mniejszym dobrostanem, a rozwiniętą komunikacją publiczną i brakiem miejsc parkingowych w dużych miastach - stąd najwyższe słupki odpowiadają 1 i 2. W kwestii podstawowego wyposażenia związanego z łazienkami, telefonami i komputerami ankietowani zgodnie przyznali, że mają do nich komfortowy dostęp (posiadają je w pokaźnej ilości), co jest kolejnym przykładem braku reprezentacji dla marginesu społeczeństwa, któremu brakuje takich rzeczy. W przypadku elektroniki ten margines jest dosyć liczny - wynosi od kilku do kilkunastu procent (https://cyfrowa.rp.pl/telekomunikacja/art17915811-gus-jeszcze-13-proc-polskich-domow-nie-ma-internetowego-lacza), co jest znacznie większą frakcją populacji niż frakcja osób mających “0” na naszych wykresach. Stąd mamy kolejny dowód na wspomnianą nadreprezentację. Może ona być powodem wysokiego 10. miejsca Polski w ogólnym rankingu PISA 2018.
Ciekawe wykresy, w których nie mamy do czynienia z dużym posiadaniem danej rzeczy, dotyczą elektronicznych czytników e-booków. Nie są one jeszcze popularne w Polsce, w związku z czym nawet u wydawałoby się zamożnych ludzi ich nie znajdziemy. Mogą mieć jednak one znaczenie w edukacji. Postanowiliśmy nie badać głębiej tego zagadnienia, gdyż może być to temat na cały osobny artykuł.
Innym ciekawym spostrzeżeniem jest fakt, że w każdej wizualizacji pokazującej liczbę instrumentów muzycznych, grubo ponad połowa uczestników ma w domu co najmniej jeden instrument muzyczny.
Wyniki polskich uczniów w PISA 2018 były bardzo dobre. Należy zastanowić się, co było tego powodem - czy rzeczywiście dobry system edukacji i starania naszych uczniów, czy może niedokładności badania. Przedstawiliśmy głównie argumenty dotyczące drugiego z tych powodów. Mianowicie, jeżeli istotnie Polska była reprezentowana głównie przez ludzi z klas średniej i wyższej, to ci uczniowie mieli lepsze warunki rozwoju niż “statystyczny uczeń”. Oczywiście do dokładnej analizy potrzeba bardziej zaawansowanych narzędzi, jednak już na przedstawionych przez nas wizualizacjach problem jest nakreślony. Przy okazji znaleźliśmy inne ciekawe statystyki wspomniane wyżej. Być może obecność instrumentów i skupienie towarzyszące grze na nich pomaga w skupieniu na testach, a upowszechnienie e-czytników mogłoby dać uczniom szanse na wyższe wyniki w kategorii “Reading”.